PACZULA

Paczula to zielna roślinna wieloletnia (trzeba przyznać, że wygląda niepozornie) uprawiana w Malezji, Indonezji, Indiach, Chinach, na Madagaskarze i w Brazylii. Kwitnie na biało. Stosowany w perfumiarstwie olejek eteryczny otrzymuje się z suszonych liści rośliny. Olejek ten został wyizolowany po raz pierwszy w 1869 roku a jego pierwsza synteza chemiczna miała miejsce dopiero w roku 1962. Sam olejek ma postać gęstego brązowego płynu o surowym, ziemistym i dymnym zapachu. Jest dodawany do wielu zapachów, ponieważ poprawia ich trwałość.

PALCZATKA

Palczatka, cytronela (Cymbopogon), rodzaj z rodziny traw, ok. 35 gatunków występujących na obszarach tropikalnych Afryki i Eurazji, wiele z nich uprawia się ze względu na zawarte w liściach aromatyczne olejki lotne (olejki eteryczne).Palczatka cytrynowa, zwana też trawą cytrynową, uprawiana szeroko m.in. w krajach śródziemnomorskich, Gruzji, Indiach, Malezji oraz w Afryce, dostarcza olejku cytronelowego, zawierającego cytral, używany w przemyśle perfumeryjnym i medycynie, w Azji Południowo-Wschodniej stosowany także do sporządzania napojów i zup.

PALMA DAKTYLOWA

Palma daktylowa, daktylowiec właściwy, daktyl (Phoenix dactylifera) - roślina z rodziny palm, uprawiana w Azji Mniejszej, północnej Afryce i południu USA. W stanie dzikim nie występuje. Brązowy pień, zwężający się ku górze, zwieńczony zielonym pióropuszem liści. Osiąga wysokość do 35 m (zwykle do 20m), a jej pióropusz może się składać 80 - 120 pierzastozłożonych liści o długości dochodzącej do 6 m. Daktylowiec właściwy jest wiatropylną rośliną dwupienną. Kwiatostan żeński ma kształt kolby złożonej z około 10 000 kwiatów zawierających po trzy słupki, z których tylko jeden ulega zapyleniu. Męskie kwiatostany również mają kształt kolby, lecz zawierają znacznie więcej kwiatów. Zazwyczaj na plantacji sadzi się drzewa w proporcji 3 - 5 osobników męskich na 100 osobników żeńskich, więc występują problemy z zapyleniem. Palma daktylowa jest pierwszą rośliną, u której zastosowano sztuczne zapylenie.Owoc, nazywany daktylem, jest czerwonożółtą jagodą (a według innych pestkowcem) o długości do 70 mm, zawierającą podłużne, brązowe nasiono. Pozostają na drzewie, aż wyschną.

PAPAJA

Papaja jest drzewem podobnym do palmy, pochodzi z Meksyku i od najdawniejszych czasów jest uprawiana w Ameryce Środkowej. Dzisiaj hoduje się ją w wielu krajach tropikalnych.
Jej owoce mają owalny kształt, różnią się kolorem i wielkością. Najpopularniejsze są owoce niewielkie (20 - 30 dag), ale zdarzają się okazy ważące nawet 6 kg. Papaja pokryta jest zieloną skórką, która w czasie dojrzewania zmienia kolor, najczęściej przybierając różne odcienie żółci. Miąższ z licznymi czarnymi jadalnymi pestkami ma barwę żółtwopomarańczową, łososiową albo różową; jest słodkawy, o mało wyrazistym smaku i zapachu. Pestki, ostre w smaku, najczęściej się wyrzuca, chociaż można ich użyć jako przyprawę. Papaję kroi się wzdłuż na pół, usuwa pestki i wyjada miąższ albo obiera się i kroi na kawałki. Najlepiej smakuje skropiona sokiem z cytryny lub limki. Papaję dodaje się ponadto do sałatek, dżemów i pikli. Można ją gotować i przyrządzać jak warzywa dyniowate, a także robić z niej kompoty, soki albo syropy.
Papaja zawiera cukier, dużo witaminy C i witaminę A. Owoce te są bardzo nietrwałe. Zbiera się je, gdy zaczynają mięknąć, po 2-4 tygodniach nadają się do jedzenia. Można je przechowywać w temperaturze 10-12 C.

PAPRYKA CHILI

Papryka chili (chilli), papryka ostra – owoc jednej z odmian papryki rocznej ('Chili'). pochodzi z Peru (Peruvian hot pepper), uprawiana ze względu na swoje walory smakowe. Jest używana jako przyprawa. Dojrzała ma intensywnie czerwony kolor, a także bardzo ostry smak, za który odpowiada kapsaicyna. Jest bodźcem powodującym wytwarzanie endorfiny.
W 1912 roku została skonstruowana skala ostrości papryczek chili, skala ta nosi nazwę skali Scoville'a. Skala ta mierzy koncentrację kapsaicyny. Najostrzejszą papryką chili jest Naga Jolokia.

PASSIFLORA

Żadna roślina nie jest tak związana z Wielkanocą jak passiflora, po polsku zwana też męczennicą. W jej oryginalnie zbudowanych kwiatach dopatrywano się symboliki Męki Pańskiej.
Zanim męczennica dotarła w XVIII wieku do Europy, już od prawie stu lat cieszyła się sławą rośliny niezwykłej. Stało się to za sprawą misjonarzy, którzy przywieźli z Meksyku rysunki jej kwiatów. Włoski uczony mnich Jacomo Bosio dopatrzył się w nich elementów, które obrazują mękę Chrystusa na krzyżu i narzędzia tortur. Ilustracje te włączył do swojego religijnego traktatu. Nic więc dziwnego, że łacińską nazwę Passiflora nadano roślinie od słów passio - cierpienie i flos - kwiat.
Rodzinnym domem męczennic są deszczowe lasy w tropikalnych regionach Brazylii, Argentyny oraz Meksyku. Rośnie tam ponad 90 procent gatunków tych wieloletnich pnączy o drewniejących pędach. Wspinają się one wśród gęstwiny zieleni ku światłu dzięki wąsom, którymi owijają się wokół innych roślin.

PELARGONIA

Pelargonia pochodzi głównie z Afryki Południowej, a wszystkie obecne formy są ich mieszańcami, osiągniętymi w toku wielu lat hodowli. Są to królowe wśród roślin balkonowych, są również gatunki do uprawy w mieszkaniach. Wśród tego bogactwa wyróżniamy kilka grup: • Pelargonie rabatowe zwane ogrodowymi. Są one numerem jeden wśród roślin balkonowych i charakteryzują się wzniesionymi, długo ogonkowymi, omszonymi liśćmi z widocznym, mniej lub bardziej rysunkiem na powierzchni blaszki. Kwiaty mogą być pojedyncze lub pełne, zebrane w baldachy o żywych barwach: czerwieni, różu, purpury, karminu, fioletu, bieli. Jest ona stosowana również jako roślina rabatowa a jej wysokość osiąga od 25 do 50 cm. Oryginale odmiany z tej grupy, to między innymi ‘Jubileuszowa’ (pełne kwiaty o pomarańczowej barwie), ‘Bona’ (pełnokwiatowa w barwie karminu), ‘Irga’ (o pojedynczych kwiatach w malinowym odcieniu); • Pelargonie bluszczolistne zwisających lub płożących się pędach, liściach mięsistych, błyszczących i bluszczokształtnych. Kwiaty w postaci baldach złożonych z 8- 15 kwiatów pełnych lub pojedynczych w wielu barwach (białej, różowej, łososiowej, czerwonej, purpurowej, fioletowej, często również dwubarwne). Ich wysokość waha się miedzy 25- 80 cm. Są one wykorzystywane głównie do obsadzania skrzynek balkonowych, okiennych i różnych pojemników, głównie wiszących. Ciekawsze odmiany, to m.in. ‘Perła Smolic’ (pełne kwiaty o karminowoczerwonej barwie), ‘Ametyst’ (liloróżowe), ‘Meksykanerin’ (białoczerwone kwaty); • Pelargonie wielokwiatowe (Pelargonium grandiflorum, P. x domesticum) zwane angielskimi, mają wzniesione pędy, są u nasady zdrewniałe oraz mają duże ząbkowane na brzegach liście o średnicy 5-10 cm. Wyróżniają się również sporymi, o średnicy 6- 8 cm kwiatami, zebranymi po kilka w kwiatostany. Wśród barw dominuje róż i purpura. Charakterystycznym w ubarwieniu tych roślin jest kontrastowa plama u nasady płatków korony. Pelargonie wielokwiatowe są bardziej wrażliwe, dlatego uprawiamy je jako rośliny doniczkowe w mieszkaniu. Najbardziej znane odmiany to m.in. ‘Destiny’ (o białych kwiatach i czerwonej plamie), ‘Country Girl’ (kwiaty różowe z fioletową plamką); • Pelargonia o pachnących liściach- do tej grupy należą pelargonie, które się charakteryzują pachnącymi strzępiastymi liśćmi, choć o skromnych kwiatach. Najbardziej popularnym gatunkiem jest Pelargonium graveolens, o kwiatach różowych do purpurowych (pelargonia cytrynowa) i Pelargonium radens . W sprzedaży są również pelargonie o innych zapachach m.in. mięty, migdałów, jabłek.

PERZ

Perz właściwy to krzepka roślina wieloletnia potrafiąca osiągnąć wysokość do 80 cm. Jest chwastem pospolitym, trudnym do pozbycia się w naszych ogródkach przydomowych. Perz właściwy posiada długie, pełzające kłącza, które mogą osiągnąć nawet kilkanaście metrów długości. Zioło to ma wąskie liście oraz zielone kwiaty, które pojawiają się między czerwcem a wrześniem. Perz właściwy jest niewybrednym zielem, rośnie na wszystkich typach gleb, chociaż nie lubi gleb piaszczystych i o niskim pH.
Zarówno Dioscorides (AD 40 – 90) jak i Pliniusz Starszy ( AD 23 – 79) rekomendowali używanie korzeni tego zioła w celu zwiększenia wydzielania moczu oraz w przypadkach kamieni nerkowych. W 1597 roku, znany zielarz John Gerard napisał, że ‘ chociaż perz właściwy jest niemile widzianym gościem na naszych polach i w ogródkach, to jego właściwości lecznicze rekompensują wszystkie krzywdy. W czasach głodu, korzeń perza właściwego był prażony i mielony jako substytut kawy i mąki.

PIEPRZ

Przyprawę stanowią owoce pnącza pochodzącego z Wybrzeża Malabarskiego w południowo-zachodnich Indiach. Tak zwane ziarna pieprzu czarnego to niedojrzałe owoce typu pestkowca. Pieprz biały (otrzymywany przez moczenie, suszenie i otarcie mięsistej owocni jagód pieprzu czarnego) lub zielony (są to niedojrzałe owoce pieprzu czarnego liofilizowane albo przechowywane w słonej zalewie lub occie) to także owoce tej samej rośliny, ale zbierane w różnych fazach dojrzałości i poddawane nieco innej obróbce. Główni producenci pieprzu to Indie, Malezja (Sarawak) i Indonezja (Sumatra), a także Brazylia. Pieprz czarny to wieloletnie pnącze dorastające nawet do 15 m długości, o ciemnozielonych liściach i białych kwiatach zebranych w długie, zwisające, kłosowate kwiatostany. Owoce są początkowo zielone, później czerwone, a w końcu czarne. Do osiągnięcia pełnej dojrzałości roślina potrzebuje 7-8 lat i owocuje przez kolejne 15-20 lat. Biały pieprz ma smak mniej palący i bardziej subtelny niż czarny. Zielony pieprz też nie jest tak palący i ma wyszukany, wyrazisty, odświeżający smak. Pierwsze plantacje pieprzu założono przypuszczalnie już 1000 lat p.n.e. w Indiach, na terenach obecnego stanu Bombaj. Stamtąd już jako roślina uprawna pieprz został przeniesiony do innych części Indii, a później wraz z wędrówkami ludności na Wyspy Archipelagu Malajskiego. Pierwsze informacje i próbki tej przyprawy przynieśli do Europy żołnierze Aleksandra Wielkiego. W czasach Cesarstwa Rzymskiego przyprawa była już znana w całym basenie Morza Śródziemnego.

PIERWIOSNEK

Zakwitają wczesną wiosną. Ich wesołe kolory dodają nam energii po długiej zimie. Pierwiosnki, zwane inaczej prymulkami, to ogrodowa klasyka, ale rosną także dziko - nie tylko w krajach Azji, Ameryki czy Afryki. Spotkać je można także w polskich górach. Pamiętajmy jednak, by nie wykopywać ich ze stanowisk naturalnych, gdyż są pod ochroną.

PIETRUSZKA

Pietruszka zwyczajna jest naszym najbardziej znajomym ziołem szeroko stosowanym jako kucharska przyprawa od ponad 2000 lat, ale rzadko konsumowana samodzielnie. Liście, korzenie oraz owoce pietruszki zwyczajnej wykorzystywane są w medycynie ludowej od stuleci. Pietruszka zwyczajna należy do rodziny selerowatych (Apiaceae), liście jej są pierzaste, połyskujące. Jest to roślina dwuletnia. Zioło to z łatwością jest rozpoznawane przez każdego. Pietruszka zwyczajna jest szeroko uprawianym ziołem z żółtymi kwiatami zebranymi w kiście. Jej owoce, zwykle nazywane nasionami, są małe, owalnego kształtu, koloru szarego lub szaro-brązowego z występującymi na przemian bruzdami, rowkami.

PIGWA

Pigwa pospolita (Cydonia oblonga Mill.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny różowatych (Rosaceae). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju pigwa. Pochodzi z obszarów Azji: Zakaukazia, Iranu, Turkiestanu, południowo-wschodniej Arabii, Azji Mniejszej, Syberii, Afryki Północnej. Do Europy Południowej prawdopodobnie została zawleczona. W Polsce jest uprawiana. Czasami mylona bywa z pigwowcem. Jest to duży krzew lub niewielkie drzewko osiągające 5 m (w naszych warunkach rzadko do 3 m), z cienką łuskowatą korowiną, stale odpadającą płatami o zmiennym ubarwieniu zależnym od odmiany (czerwonawa, popielata lub prawie czarna). Owoce nie nadają się do bezpośredniego spożycia, gdyż są twarde i bardzo kwaśne (nazywane bywają nawet polską cytryną). Są jednak bardzo aromatyczne i używane są do wytwarzania syropów, nalewek, konfitur; także na kompot. Doskonale nadaje się na domieszkę do przetworów z owoców o mdłym lub słabo wyraźnym smaku, dobrze smakuje w połączeniu z jabłkami. Dzięki dużej zawartości pektyn służą również do żelowania przetworów z owoców o niskiej zawartości pektyn.

PIOŁUN

Bylica piołun (Artemisia absinthium L.), zwyczajowo nazywana także piołunem, psią rutą, absyntem, wermutem, bielicą piołunem – gatunek rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae Dum.). Piołun jest szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej. Występuje naturalnie na terenie Europy, Azji oraz Północnej Afryki. W niektórych regionach Polski jest pospolity. Archeofit. Po odkryciu Ameryki został tam zawleczony jako roślina uprawiana w celach leczniczych, gdzie zaczął się rozprzestrzeniać samorzutnie. Obecnie można go spotkać w stanie dzikim w Ameryce Północnej oraz Centralnej.

PIWONIA

Piwonie( łac. peonie) są jednymi z najpopularniejszych i najpiękniejszych kwiatów spotykanych w Polskich ogrodach. Większość spośród około 40 gatunków to byliny, ale część z nich to niewysokie krzewy( nawet do 3 metrów wysokości). Piwonie występują w chłodniejszych rejonach Azji, południowej Europy i zachodniej części Ameryki Północnej. Są bardzo łatwe w uprawie, a przy tym długowieczne- mogą rosnąć w tym samym miejscu przez 10-15 lat. Kwitną od maja do czerwca a ich kwiaty, w zależności od odmiany bywają białe, różowe, purpurowe lub bordo. Wiele gatunków z rodzaju piwonia to rośliny ozdobne. Dekoracyjne są tez ich ciemnozielone, lśniące liście, które jesienią ciemnieją. Kwiaty piwonii stosuje się na rabaty oraz jako kwiaty cięte, ponieważ długo utrzymują się w wazonach (trzymają się w wodzie nawet do 10 dni). Ozdabia się nimi aleje w parkach oraz świetnie wyglądają na tle drzew.

PODBIAŁ

Podbiał pospolity (Tussilago farfara L.) – bylina z rodziny astrowatych (Asteraceae Dum.). Występuje w Europie i Azji, na obszarze śródziemnomorskim. Zawleczony i zadomowiony na wschodnich obszarach Ameryki Północnej. W Polsce pospolity. Kwiatostany pokazują się, zanim rozwiną się liście. Kwitnie od marca do maja. Liście pojawiają się pod koniec kwitnienia. Zarówno kwiaty, jak i liście są cennym surowcem lekarskim - zawierają dużo śluzów, związki flawonowe (m.in. rutynę, cholinę, gorycze, sporo cynku, potasu i manganu, cukry, karotenoidy, trójterpeny).

POKRZYWA

W XVII wieku w starych herbarzach i księgach pisano że:...”to ziele trzymający w ręku bezpieczny jest od wszelkiego strachu”...
Służyła do ochraniania ludzi , domów, pomieszczeń gospodarskich, używano jej również do oczyszczania energetycznego.
Pokrzywa, ten chyba najpopularniejszy z chwastów, jest jednocześnie bardzo wartościową rośliną, a człowiek zna ją chyba od zarania dziejów. Zazwyczaj rośnie przy siedzibach ludzkich, na pastwiskach, w mokrych lasach, nad brzegami jezior oraz rzek. Jej lecznicze właściwości znali i doceniali już starożytni (Hipokrates). Wykorzystuje się ją z powodzeniem w ziołolecznictwie, kuchni i kosmetyce. Wyrasta do około półtora metra wysokości. Jest rośliną dwupienną rozrastającą się poprzez podziemne rozłogi. Liście ma jajowato-sercowate na brzegach mocno ząbkowane o barwie ciemnej zieleni, a kwiaty o barwie zielonej lub żółtej. Naziemną część pokrzywy pokrywają parzące włoski. Włoski owe wytwarzają dość mocno parzącą substancję, która zawiera histaminę i nieznaczne ilości kwasu mrówkowego. Liście są obfite w karoten, witaminę C, K, B2, kwas pantotenowy, chlorofil, ksantofil, a także garbniki i flawonoidy. Korzenie mają m.in. sterole, kwasy organiczne i sole mineralne.

POMARAŃCZA

Pomarańcza jest cenionym, leczniczym ziołem wywodzącym się z Chin. Do czasów średniowiecznych pomarańcza była faworyzowana przez arabskich lekarzy. W XVI wieku, włoska księżniczka Anna-Marie de Nerola rzekomo odkryła olej wydobyty z kwiatów pomarańczy (neroli), którym zwykła była perfumować swoje rękawiczki. W dzisiejszych czasach neroli olej jest niesamowicie drogi. Chińczycy w dalszym ciągu pozostają największymi entuzjastami leczniczych pomarańczy, jak również słodszych mandarynek. Cenią je za ich smak oraz walory lecznicze. Drzewo pomarańczowe dostarczało ludziom pożywienia oraz leczyło ich przez tysiące lat. Neroli olej jest wydobywany z kwiatow pomarańczy, natomiast olej znany pod nazwą „petit grain” wydobywano z liści oraz młodych pędów drzewa pomarańczowego. Oba oleje są używane na szeroką skalę w przemyśle perfumeryjnym. Woda z kwiatów pomarańczy jest produktem ubocznym destylacji i jest również wykorzystywana w perfumerii, do przyprawiania słodyczy i wypieków, jest też stosowana w celach leczniczych.

POMIDOR

Pomidor to gatunek jednorocznej rośliny warzywnej z rodziny psiankowatych. Ma wiele synonimów: pomidor uprawny, pomidor jadalny, psianka pomidor i po prostu pomidor. Pochodzi z Ameryki Południowej lub Środkowej. Do Europy dotarł po 1492, po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Od XVI w. rozpowszechniły się na świecie, choć początkowo tylko jako rośliny ozdobne. Kilka gatunków ma duże znaczenie spożywcze i występują one w licznych odmianach o różnych kształtach, barwach i wielkości owoców. W Polsce najpopularniejszym gatunkiem uprawianym i spożywanym jest pomidor zwyczajny.
Pomidory są też przetwarzane na soki, przeciery i koncentraty. Pomidory są bogate w likopen - przeciwutleniacz przeciwdziałający zachorowaniom na nowotwory. Likopen jest szczególnie przyswajalny dla człowieka w połączeniu z tłuszczem. Dlatego też więcej tego związku będzie przyswojone w sosie pomidorowym czy sałatce z oliwą niż w surowych pomidorach. Owoce pomidora zawierają m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, kobalt, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoten, witaminy: K, B1, B2, B6, C, PP; kwasy: pantotenowy, foliowy, szczawiowy; biotynę.

POMOCNIK BALDASZKOWATY

Pomocnik baldaszkowaty to zimozielona bylina z rodziny gruszyczkowatych występująca w strefie klimatu umiarkowanego Europy, Azji i Ameryki Północnej. W Polsce występuje w suchych lasach sosnowych i jest rośliną chronioną. Jest krzewinką do 25 centymetrów wysoką o zdrewniałych kanciastych, łodygach. Liście ułożone w koszyczki, lancetowate brzegiem ostro piłkowane. Kwiatostany na szypułkach ze zwisłymi, zebranymi w baldachogrona kwiatami, okrągłymi o średnicy około 10 milimetrów, w kolorze różowym lub białym. Owocem jest głęboko bruzdowana torebka. Surowcem zielarskim jest ziele stosowane niegdyś w medycynie ludowej w celu podtrzymania ciąży i do leczenia tak zwanych podźwignięć. Roślina zawiera garbniki, arbutynę, chimofilinę i inne związki czynne. Pomocnik baldaszkowaty może być stosowany w leczeniu infekcji dróg moczowych, krwiomoczu, piasku w nerkach, reumatyzmie, biegunkach, cukrzycy, nieżytach dróg oddechowych, zapaleniu spojówek i prostaty. Obecnie z powodu ochrony gatunkowej roślina nie powinna być zbierana.

POR

Por to dwuletnia roślina zielona z rodziny amarylkowatych pochodząca ze wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego, gdzie znano ją już od przeszło 4,5 tysięcy lat. Starożytni Egipcjanie i Rzymianie bardzo cenili to warzywo. Obecnie pory są rozpowszechnione w całej Europie, również w Polsce, a także w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Roślina ta wyrasta do wysokości 40-90 cm, ma mięsiste liście barwy od jasnozielonej do ciemnozielonej, uformowane u nasady tzw. cebuli. Pory mają duże wartości smakowe i odżywcze. Dlatego polecane są szczególnie dla dzieci i młodzieży oraz osób prowadzących siedzący tryb życia. Są też zasadotwórcze. Do spożycia przeznacza się prawie całe pory, z wyjątkiem piętki i górnych odcinków. Należy jednak pamiętać, że bardziej delikatne są białe części, natomiast zielone są aromatyczniejsze, dzięki zawartości olejków eterycznych. Warzywo to jest szczególnie polecane w leczeniu reumatyzmu, ma działanie moczopędne i wzmaga laktację.

PORTULAKA

Portulaka jest rośliną jednoroczną wysokości 10-30 cm. Łodyga ścieląca się, rozgałęziona, soczysta. Liście mięsiste, naprzeciwległe, wąskie, klinowatołopatkowate, na szczycie zaokrąglone. Kwiaty żółte po 1-3 w kątach liści; działki z wystającym grzbietem; pręcików 8-15. Kwitnie od czerwca do września. Owocem jest torebka pękająca poprzeczną, okrągłą rysą. Portulaka występuje dziko w obszarze śródziemno-morskim i Azji Mniejszej. U nas jest gatunkiem zdziczałym z uprawy. Występuje rzadko w ogrodach i przydrożach, lubi miejsca piaszczyste i słoneczne. Z moich obserwacji wynika, że w Polsce najłatwiej ją znaleźć w rejonie podziemnych węzłów ciepłowniczych - jest tam ciepło i sucho. Zbiera się młode, soczyste łodygi wraz z liśćmi przed kwitnieniem - wiosną i latem. Mają przyjemny ostro-kwaśny smak. Sporządza się z nich zupę, sałatkę z octem, olejem, solą i pieprzem lub łączy z zieloną sałatą, mizerią lub sałatką z pomidorów. Liście i młode pędy dodaje się do zup jarzynowych i sosów przed podaniem, albo do majonezów, masła ziołowego, past. Można je też marynować. Gotowane smakują lepiej od surowych. Ziele portulaki stosuje się przy nadkwasocie, zgadze i wzdęciach. Ma działanie moczopędne i obniża poziom cukru we krwi.

POWÓJ

Powój to bylina z rodziny powojowatych występująca na całym świecie. Jest trudnym do wytępienia chwastem, z długimi podziemnymi pędami, rosnącym na polach, w ogrodach i nieużytkach. Ma płożące się długie łodygi, liście na długich ogonkach, naprzemianległe, podłużnie jajowate, z nasadą strzałkową. Na końcówce łodygi liście coraz mniejsze, na krótszych ogonkach. Kwiaty pojedyncze, o koronie szerokolejkowatej, długości około 2 centymetrów, białe lub różowe. W lecznictwie stosowane są kwiaty lub kwitnące ziele, świeże lub suszone. Zawierają one glikozydy, garbniki, żywice i flawonoidy. W medycynie ludowej stosowano napar z powoju polnego do mycia włosów, leczenia ran, zaparć i regulacji miesiączki. Obecnie ziele stosuje się w mieszankach ziołowych o działaniu przeczyszczającym.

POZIOMKA POSPOLITA

Poziomka pospolita jest rośliną leśną. Można ją spotkać w lasach oraz na ich obrzeżach. Poziomka pospolita osiąga wysokość od 10cm do 25cm. Kwiaty poziomki pospolitej są białe i pięciokrotne. Liście ząbkowane, rosnące na długich ogonkach. Owoce to czerwone kulki wszystkim nam dobrze znane. Poziomka pospolita chociaż drobna i niepozorna znalazła zastosowanie jako zioło lecznicze w tradycyjnej medycynie.
Korzeń poziomki pospolitej był używany na rozwolnienia, natomiast jej łodygi były popularnym środkiem leczniczym na rany. Uważano, że owoce poziomki pospolitej ochładzały organizm. Zgodnie ze średniowiecznym zielarzem o imieniu Gerard, owoce poziomki chłodziły gorąco w czasie bólów żołądka oraz były pomocne na zapalenie wątroby.

PRAWOŚLAZ LEKARSKI

Prawoślaz lekarski to bylina z rodziny ślazowatych występująca w stanie naturalnym w Europie Środkowej i Wschodniej. W Polsce w stanie dzikim spotykana rzadko na Kujawach i Wielkopolsce na łąkach i poboczach dróg. Jest obecnie rośliną leczniczą powszechnie uprawianą w Europie i Ameryce Północnej. Prawoślaz posiada kłącze i mięsiste korzenie, wytwarzając w pierwszym roku rozetę odziomkowych liści. W następnych latach wypuszcza liczne, do 2 metrów wysokie, wzniesione łodygi, dołem drewniejące, górą czasem rozgałęzione. Liście na łodygach ułożone naprzemianlegle, krótkoogonkowe, trzy lub pięcioklapowe, karbowane, z ząbkowanymi brzegami, po obu stronach owłosione. W górnej części łodygi, w katach liści wyrastają różowe, duże, pięciopłatkowe, promieniste kwiaty. Owocem jest rozłupka zawierająca nasiana. Surowcem leczniczym jest korzeń oraz rzadko liście lub kwiaty. Korzenie wykopuje się jesienią z pod roślin drugorocznych lub starszych, odcina od zdrewniałego kłącza i po usunięciu kory suszy. Korzeń prawoślazu zawiera do 10% śluzów o odczynie kwaśnym. Oprócz śluzów zawiera pektyny, skrobię, sacharozę, flawonoidy, sole miedzi, cynku, żelaza, magnezu, manganu, boru, kobaltu oraz kwasy organiczne i garbniki.

PRZENĘT

Przenęt osiąga wysokość 15—30 cm, ma krótkie kłącze, korzeń palowy, na końcu silnie rozgałęziony, łodygi krótko owłosione, liście skrętoległe, siedzące, lancetowate lub równową-skolancetowate, drobno ząbkowane, słabo omszone. Kwitnienie w maju — czerwcu. Zapylana jest głównie przez trzmiele, ale także przez pszczoły i motyle. Możliwe również samozapylenie. Kwiaty białe, zielonkawe, rzadziej różowawe, zebrane w gęste, kłosowate grona. Korona 3-łatkowa; pręcików 8; słupek z dwudzielnym znamieniem. Owoce dojrzewają w lipcu — sierpniu. Owoc — torebka dwukomorowa, kulista, spłaszczona z boków. Nasiona czarne lub ciemnobrązowe, nieco wygięte, pokryte z rzadka włoskami. Masa 1000 nasion 1,4—2 g. Korzenie i kłącza zawierają saponiny (do 6%), z których wyodrębniono mieszaninę nazwaną „senegina" (1,5—2,5%). Preparaty (wyciąg, odwar i napar korzeni) stosowane są jako środki wykrztuśne przy schorzeniach dróg oddechowych. Wyciąg służy jako antidotum po ukąszeniu przez żmiję.

PRZYTULIA CZEPNA

Przytulia czepna należy do rodziny marzanowatych Rubiceae. Jest jednoroczną lub trwałą rośliną, która może rosnąć - wspinając się lub pokładając. Zaleca się ją do obsadzania zabudowań o nieciekawym wyglądzie. Charakteryzuje się eliptycznymi liśćmi, drobnymi białymi lub zielonawobiałymi kwiatami i owocem o kształcie kuli. Owoc przybiera barwę zielonawopurpurową i pokrywa się drobnymi, czepnymi szczecinkami. Choć to nie zawsze chciana roślina w ogródku, to na pewno mile widziana w medycynie i kosmetyce. Dostarcza surowca leczniczego, którym jest ziele i korzenie. W zielu znajdują się: glikozydy irydoidowe (asperulozyd), kwasy: ruberytrynowy, salicylowy, kawowy, p-kumarowy, garbniki, czerwony barwnik – antrapurpuryna, sole mineralne, olejek eteryczny. Cechą charakterystyczną przytuli, po której można ją rozpoznać jest jej zapach. Ziele po wysuszeniu i roztarciu uwalnia zapach przypominający świeżo skoszone siano. Zioło to działa moczopędnie, a więc stosuje się je w chorobach, gdzie dochodzi do zatrzymywania moczu czyli skąpomocz, puchlina wodna, kamica nerkowa. Wyciągi z przytuli działają także przeciwskurczowo, przeciwbiegunkowo, przeciwkrwotocznie. Stosuje się je w leczeniu biegunek, słabych wewnętrznych krwawień oraz stanach zapalnych dróg żółciowych. Pomocne są również w chorobach skóry. Natomiast w kosmetyce wyciągi z przytuli czepnej poprawiają jędrność i elastyczność skóry ciała.

PRZYTULIA WŁAŚCIWA

Roślina z rodziny marzanowatych występująca prawie w całej Europie. W Polsce rośnie na suchych i słonecznych siedliskach w prześwietlonych lasach, przy drogach i na łąkach. Łodygi przeważnie wzniesione do wysokości 60 centymetrów, pokryte okółkowato ułożonymi liśćmi. Liście równowąskie zaostrzone, z silnym nerwem głównym, pod spodem owłosione. Kwiaty żółte zebrane w szczytowych, gęstych kwiatostanach, małe, liczne o mocnym miodowym zapachu. Przytulia właściwa jest od dawna rośliną leczniczą i użytkową. Na Bałkanach, w okresie wiosennym używa się ją do oczyszczania organizmu, przyrządzając ją podobnie jak szpinak. Z korzeni można uzyskać czerwony barwnik do tkanin, który po dodaniu octu pozwala uzyskać barwę niebieską. Barwnik ten używany jest do produkcji papieru lakmusowego służącego do oznaczania pH. Surowcem zielarskim jest ziele świeże lub suszone. Zawiera ono garbniki, flawonoidy, glikozydy i inne związki. Napar lub sok ma smak słony i wykazuje działanie moczopędne, ściągające i oczyszczające. Najskuteczniejszy w działaniu jest sok świeży, stosowany w medycynie ludowej do leczenia padaczki, histerii, zatrzymania moczu, usunięcia piasku i kamieni nerkowych. Preparaty z przytuli właściwej stosuje się w leczeniu infekcji migdałów, stanów zapalnych węzłów chłonnych, prostaty i chorób skórnych. Zewnętrznie napar lub sproszkowana roślina służy do leczenia chorób skóry, trudno gojących się ran i wrzodów.

PRZYWROTNIK POSPOLITY

Przywrotnik pospolity to roślina wieloletnia należąca do rodziny Różowatych (Rosaceae), która charakteryzuje się zróżnicowaniem wśród gatunków, jednak rośliną macierzystą jest przywrotnik pospolity o mało wymagających potrzebach glebowych. Spotkać go można w całej Europie oraz w zachodniej i centralnej Syberii, a nawet w północno - wschodniej Ameryce Północnej. W Polsce rośnie na łąkach, pastwiskach, w zaroślach czy świetlistych lasach. Roślina posiada szarozieloną łodygę, wokół której wznoszą się górą owłosione, długoogonkowe 7-9 klapowe liście. Liście te brzegiem są ząbkowane, a klapy wcięte do 1/3 -2/5 blaszki. Kwiaty przybierają barwę żółtawozieloną lub zielonkawą. Kwitną od czerwca do października. Surowcem o właściwościach leczniczych jest ziele przywrotnika pospolitego. Jest to surowiec zawierający duże ilości garbników. Związki te charakteryzują się działaniem ściągającym, przeciwzapalnym. Mają szczególnie zastosowanie w nieswoistych biegunkach. Z innych składników czynnie działających należy wymienić: saponiny, kwasy organiczne (elagowy, salicylowy), węglowodór, n-dotriakontan, żywice, sole mineralne, związki cukrowe. Przetwory z przywrotnika stosuje się w stanach zapalnych błon śluzowych przewodu pokarmowego, a także jamy ustnej i gardła. Mają one także zdolność hamowania drobnych krwawień z naczyń krwionośnych. Jest to roślina szczególnie przydatna w dolegliwościach kobiecych.

PSIZĄB

Psiząb to piękny kwiat cebulkowy.Nazwa rodzajowa wyprowadzona została od greckiego eryfhros — czerwony; określenie to odnosi się do czerwonej barwy kwiatów niektórych gatunków, nazwa polska natomiast wywodzi się od kształtu cebuli podobnej do psiego zęba. Znanych jest około 25 gatunków występujących głównie w rejonach zachodnich Ameryki Północnej. Roślina o bardzo dekoracyjnych kwiatach jak również wspaniałych liściach. Osiągają one długość do ok. 20 centymetrów i tworzą rozetę. Kwiaty najczęściej koloru fioletowego, różowego lub białego wyrastają na łodydze dochodzącej do 20-25 cm. Świetnie nadaje się na rabaty pod drzewami i krzewami, w ogródkach skalnych, nad brzegiem oczek wodnych.

PSZENICA

Pszenica pochodzi z Azji Środkowej i Bliskiego Wschodu. Rosły tam w klimacie umiarkowanym ciepłym. Poszczególne odmiany są wynikiem samoistnego krzyżowania się tej rośliny lub też celowego. Pierwotne odmiany dzisiejszej pszenicy to pszenica samopsza i płaskurka, które uprawiane były już 10 tysięcy lat p.n.e. W epoce neolitu były jedyną dostępną pszenicą. Dziś jeszcze rośnie w niektórych rejonach świata. Przerabiana jest na mąkę, kaszę a przede wszystkich paszę. Do dawnej pszenicy należy także znana i dziś pszenica orkisz. Obecnie najbardziej rozpowszechnioną na świecie jest pszenica zwyczajna i twarda.
Z botanicznego punktu widzenia, pszenica należy do zbóż z rodziny wiechlinowatych. Owocami są zawierające dużą ilość skrobi ziarniaki. Zawierają one także sporą ilość białka, glutenu, ryboflawinę, estrogeny, tiaminę, niacynę, karoten i tokoferol. W ich składzie można także znaleźć witaminę B1, B2, B12, D, E, K i PP oraz sód, wapń, potas, fosfor, żelazo, siarka i magnez. Dzięki zawartości skrobi ma właściwości sycące. Zaspokaja też zapotrzebowanie organizmu na białko. Należy jednak pamiętać, że zbyt duża ilość glutenu ma nie korzystny wpływ na nasze zdrowie. Pszenica dobrze działa na organizm w czasie jego osłabienia, jest składnikiem doskonale uzupełniającym dietę alergików i cukrzyków.

PTASIE ZIELE

Ptasie ziele to gatunek rośliny jednorocznej lub dwuletniej z rodziny goździkowatych. Gatunek kosmopolityczny, występuje w stanie dzikim na całym niemal świecie. W Polsce jest pospolita na całym obszarze, rosnąc tworzy łany, jest drobna i delikatna. Kwiaty ma białe, drobne, ustawione wierzchołkowo lub widlasto. Płatki korony głęboko rozcięte, nie dłuższe od kielicha, często ich brak. Rośnie w miejscach ruderalnych, na polach, w ogrodach, winnicach. Gatunek o zasięgu okołobiegunowym. W Europie środkowej występuje od niżu po położenia górskie, wyjątkowo nawet po piętro subalpejskie. Roślina azotolubna. Przez ogrodników uważana za niepożądany chwast. Roślina używana była dawniej jako dobra pasza dla kurcząt i indyków. Młode ziele nadaje się także na sałatki dla ludzi.