SASAFRAS

Sasafras to rodzaj roślin z rodziny wawrzynowatych. Obejmuje kilka gatunków drzew rosnących w Ameryce Północnej oraz Azji Wschodniej. Znaczenie gospodarcze ma Sasafras lekarski z Ameryki Północnej, drzewo do 40 m wysokości, o liściach pięknie przebarwiających się jesienią. Z kory i korzeni otrzymuje się olejek sasafrasowy, stosowany w przemyśle perfumeryjnym oraz w lecznictwie. Drewno lekkie, odporne na gnicie wykorzystywane jest w meblarstwie, na słupy oraz jako opałowe. W Polsce rzadko spotykane w parkach i ogrodach botanicznych.

SASANKA ZWYCZAJNA

Sasanka zwyczajna to gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Niegdyś występował w Polsce w środowisku naturalnym, obecnie jedynie jako roślina uprawna. Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Ze względu na to, że kwitnie wczesną wiosną, jest często sadzona w ogródkach przydomowych, zwłaszcza w ogrodach skalnych. Ozdobna jest również po przekwitnięciu. Nadaje się na rabaty i do ogródków skalnych. W lecznictwie stosowano dawniej ziele sasanki jako środek uspokajający. Uprawiana jest zazwyczaj z nasion. Bardzo łatwo rozmnaża się też przez podział kłączy. Wymaga gleb lekkich i dobrze wapnowanych. Wymaga stanowiska słonecznego, lub nieco tylko zacienionego. Po kilku latach bryła korzeniowa ulega nadmiernemu zagęszczeniu, należy ją wówczas wykopać i przerzedzić.

SAŁATA GŁOWIASTA

Sałata głowiasta wśród około 100 gatunków sałaty jest gatunkiem najczęściej uprawianym. Istnieją dwa typy sałaty głowiastej: masłowa i krucha. Masłowa o niezbyt dużych stosunkowo luźnych główkach złożonych z delikatnych, błyszczących, wiotkich i jakby tłustych liści. Ma ona krótki okres wegetacji i reaguje na wydłużanie się dnia wybiciem pędu kwiatowego. Sałata krucha tworzy bardzo duże główki o liściach sztywnych soczystych i kruchych. Może być ona uprawiana również w okresie letnim gdyż bardzo trudno wybija w pędy kwiatostanowe. Wyhodowano bardzo wiele odmian sałaty głowiastej, o różnych kształtach i kolorze liści. Najbardziej wartościowe odżywczo są odmiany o liściach zielonych, ponieważ zawierają nawet trzydzieści razy więcej witaminy A niż odmiany o liściach żółtych. Pęd kwiatostanowy wyrasta na wysokość około 1 metra rozwijając drobne, żółte, zebrane w koszyczki kwiaty. Sałata posiada duże zalety smakowo odżywcze. Zawiera dużo witamin i soli mineralnych, kwasów organicznych i enzymów. Istnieje przysłowie, wg którego Amerykanie jedzą ją dla zdrowia, Francuzi dla smaku a Włosi dla jej urody. Słabą stroną sałaty jest jej zdolność gromadzenia różnych chemicznych zanieczyszczeń w tym zwłaszcza metali ciężkich (np. ze spalin samochodowych) lub substancji znajdujących się w środkach ochrony roślin. Szczególnie dotyczy to sałaty pochodzącej z uprawy szklarniowej, w której istnieje konieczność używania dużej ilości środków ochrony roślin.

SCULLCAP

Scullcap jest wieloletnią rośliną, dorastającą do metra wysokości. Ulistnienie naprzeciwległe z jajowatymi ząbkowatymi liśćmi. Kwiaty jasnoniebieskie, kwitnie od lipca do września, dwuwargowe, warga większa ma kształt hełmu (a raczej tarczy - stąd nazwa tarczyca). Kielich po opadnieciu korony pozostaje aby ukryć nasionka. Scullcap rośnie głównie na terenach podmokłych. Klimatycznie nie większych wymagań, praktycznie występuje w całych Stanach Ameryki . W Polsce nie jest uprawiany, natomiast w Europie (Niemcy, Anglia, Skandynawia) jest dość powszechnie uprawiany wypierając rodzime gatunki. Scullcap był tradycyjnym lekiem indiańskim stosowanym przez Indian przy leczeniu wścieklizny (stąd jedna z tradycyjnych nazw "Mad dog"). We współczesnej medycynie scullcap używany jest przy schorzeniach o podłożu nerwowym.

SELER

Seler to gatunek rośliny należący do rodziny selerowatych. Taka jest prawidłowa nazwa tego gatunku, zwyczajowo nazywany bywa selerem zwyczajnym. W stanie dzikim rośnie w basenie Morza Śródziemnego, Europie Zachodniej i Środkowej, zachodniej Azji, południowej Afryce, Etiopii oraz w Ameryce Południowej. W Polsce w stanie dzikim tylko na wyspie Uznam. Jest u nas uprawiany, czasami przejściowo dziczejący. Korzeń i liście są wykorzystywane jako warzywo i przyprawa. Cała roślina zawiera olejki złożone w 90% z terpenów i seskwiterpenów. W starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie stosowana w celach rytualnych i pogrzebowych.

SERDUSZKA OKAZAŁA

Serduszka okazała jest byliną z rodziny makowatych Papaveraceae. Pochodzi z Chin i Japonii. Rośliny osiągają 60–90 cm wysokości, wytwarzają grube, mięsiste, kruche korzenie. Liście są szarozielone, pierzaste.
Serduszka kwitnie pod koniec kwietnia i w maju. Kwiaty mają dwa zewnętrzne płatki rozdęte, różowe, tworzące serduszko, z którego wyrastają dwa płatki wewnętrzne – wąskie, mlecznobiałe, z małą plamką u szczytu. Po kwitnieniu liście zasychają i część naziemna rośliny zanika.

SEZAM

Sezam indyjski (Sesamum indicum L.), znany także jako sezam wschodni, kunżut, łogowa wschodnia - gatunek jednorocznej rośliny oleistej z rodziny połapkowatych (Pedaliaceae), (sezamowatych). Pochodzi z Afryki. Zakłada się współcześnie, że sezam pochodzi z Afryki środkowej (niektórzy autorzy podają Bliski Wschód), ale obecnie nie jest znany na naturalnych stanowiskach. Pierwsze wzmianki o uprawie pochodzą z Babilonu, gdzie został opisany jako "przyprawa bogów". W starożytności uprawiano go również w Indiach i Azji środkowej oraz Grecji, nie ma natomiast dowodów, że znany był w Egipcie faraonów.

SKRZYP

Skrzyp to gatunek rośliny wieloletniej - należący do rodziny skrzypowatych. Występuje głównie w Europie, w Polsce jest rośliną bardzo pospolitą na terenie całego kraju, aż po niższe położenia górskie.
Roślina popularna w całym kraju. Rośnie na glebach piaszczystych, najczęściej na nieużytkach, przy drogach, nad rzekami, jest chwastem wielu upraw. Trudny do wyplenienia, gdyż z każdego małego odcinka kłącza rozgałęzionego w ziemi wyrasta nowa roślinka. Wiosną wyrastają najpierw pędy zarodnikowe zakończone kłosem, a po ich zaniku pojawiają się pędy płone z okółkowo ułożonymi gałązkami. Nazwa rośliny wywodzi się prawdopodobnie od tego, że przy pocieraniu jej w palcach słychać chrzęst, skrzypienie. W celach leczniczych wykorzystywane są pędy płone (zielone). Zbiera się je od lipca do sierpnia, gdyż zawierają wtedy najwięcej związków krzemu. Ziele skrzypu zawiera przede wszystkim dużo krzemionki i to postaci rozpuszczalnej, dobrze przyswajalnej, ponadto flawonoidy - izokwercytrynę, ekwizetrynę, saponiny, garbniki, kwasy organiczne i sole mineralne.

SKUNKSIA KAPUSTA

Skunksia kapusta to niepozorna roślina, która posiada własny układ ogrzewania. Jak sama nazwa wskazuje roslina ta wydziela bardzo nieprzyjemną woń. Angielska nazwa oznacza dosłownie "skunksią kapustę". Jednak dla fizjologa roślin najbardziej uderzającą cechą skunksiej kabusty jest umiejętność zachowania temperatury pomiędzy 16 a 24 stopniami Celsjusza niezależnie od warunków otoczenia. Chroniąc swoje delikatne kwiaty, potrafi nawet stopić śnieg. Ciepło pochodzi ze spalania skrobi w specjalnych komórkach, jednak dotychczas nie wiadomo, jak właściwie działa termostat tej rośliny. W warunkach naturalnych rosnie we wschodniej części Ameryki Północnej, w Nowej Szkocji, a także w północno-wschodniej Azji, we wschodniej Syberii, Chin północno-wschodniej, Korei i Japonii.. Roślina była używana w leczeniu chorób układu oddechowego, zaburzenia układu nerwowego, chorobach rematucznych i obrzękach. W Ameryce Północnej i Europie, skunksia kapusta jest czasami uprawiana w ogrodach wodnych. Nie jest jadalna na surowo, ponieważ korzenie są toksyczne .

ŚLIWA DAKTYLOWA

Drzewo jest bardzo powszechne na południowym Atlantyku i państw Zatoki Perskiej, a osiąga swój największy rozmiar w dorzeczu rzeki Missisipi. Jego skamieniałości znaleziono w skałach mioceńskich Grenlandii i Alaski i kredy formacji w stanie Nebraska. Jest to małe drzewo zwykle trzydziestu do osiemdziesięciu stóp (dziesięć do dwadzieścia cztery metry) w wysokości, o krótkim, szczupły tułów i rozprzestrzeniania się, często zwisające gałęzie, które stanowią czasami szeroki i czasem wąskie okrągłe szczycie głowy. Korzenie są grube, mięsiste.

ŚLIWA DZIKA

Śliwa od tak dawna towarzyszy człowiekowi w gospodarstwie, że trudno ocenić, kiedy i gdzie po raz pierwszy dostrzeżono jej kulinarne walory. Najprawdopodobniej pochodzi od dzikiej śliwy rosnącej wokół Morza Kaspijskiego. Wiadomo także, że była uprawiana w starożytnej Grecji już 2500 lat temu, natomiast w II w. n.e. dotarła do Włoch, a stamtąd do Europy południowo-środkowej i wschodniej. Dzika śliwa wykorzystywana była również przez Etrusków, a jeden z najlepszych gatunków starożytnego świata, tzw. damascenka rosła w Syrii. W cesarstwie Rzymskim owoc cieszył się tak dużym uznaniem, że zaczęto go uprawiać w sadach. I to kilkanaście gatunków! W czasach średniowiecza popularność śliwek znacznie zmalała, ale na szczęście dla nas odkryto ją na nowo. Współcześnie istnieje ponad 2000 gatunków śliwek różniących się rozmiarem, smakiem, kolorem i teksturą.

ŚLIWKA

Śliwka to owoc drzewa lub krzewu o nazwie Śliwa. Większości z nas nazwa ta kojarzy się z fioletowym owalnym, owocem z pestką . Owocami pod nazwą śliwka można się powszechnie zajadać w klimacie umiarkowanym, oraz ciepłej półkuli północnej. Kupić jednak można je już na całym świecie. Pochodzi z Kaukazu i nigdy nie była spotykana w formie dzikiej. Rośnie na drzewie dorastającym do 10 metrów. Owoce są owalne. Pod cienką, śliską skórką ukrywa się zwykle zielony, żółty lub pomarańczowy, mięsisty miąższ. Serce śliwek to zdrewniałe pestki, osłonki dla nasion. Zależnie od gatunku, śliwki mają różną wielkość, ważąc od 10 g aż do 90. Kolor skórki oraz charakterystyczna dla śliwek woskowa powłoka również jest zależna od gatunku. I tak, możemy spotkać żółte, zielone, żółto – zielone, żółto - czerwone, czerwone, fioletowo – czerwone, fioletowe, granatowe oraz brązowe owoce. Wszystkie, gdy są dojrzałe, mają słodki, lekko żywiczny smak. Owoce Śliwy są szeroko wykorzystywane w przetwórstwie. Najbardziej znane i chyba najpyszniejsze powidła są smażone właśnie ze śliwek. Można przygotować z nich smaczne knedle, ciasta oraz dodać je do mięs oraz sałatek owocowych i warzywnych. Jedno z najpopularniejszych japońskich win, produkowane jest ze śliwek, a o leżącej w ziemi śliwowicy chyba każdy słyszał, mimo że historia o zakopywaniu jej to tylko legenda.

SMAGLICZKA

Smagliczka pochodzi z okolic morza Śródziemnego. Nazwa łacińska pochodzi od greckiego słowa lyssa — gniew. Rodzaj zawiera około 100 gatunków. Łodygi ma wzniesione, liście wąskie, lancetowate, zielone albo szarozielone. Kwiatostany obfite. Kwiaty drobne, białe, błękitne lub liliowe. Nasiona smagliczki zachowują zdolność kiełkowania przez 3 lata. Wysiewamy je w marcu do zimnych inspektów lub w kwietniu od razu na miejsce stałe. Kiełkują po 7 dniach. Rozsadę przesadzamy wcześnie, gdyż większe rośliny źle się przyjmują. Smagliczka wysiana w czerwcu kwitnie do późnej jesieni. Nasiona siejemy rzadko; odległości między rzędami powinny wynosić 15—20 cm. Uprawia się ją również w doniczkach. Smagliczka nadaje się przede wszystkim na kwietniki dywanowe, rabaty i obwódki. Można ją sadzić również pod roślinami wysokimi, na rabatach po tulipanach, bratkach lub stokrotkach. Można też uprawiać w skrzynkach balkonowych i w doniczkach. Nie nadaje się natomiast na kwiat cięty.

SOSNA

Łagodzi konflikty miedzy kochankami pomaga wzmocnić relacje.
Wysokie, zimozielone drzewo iglaste występujące powszechnie na terenie całej Polski. Pokrój sosny zwyczajnej różni się od spotykanego u typowych drzew iglastych, takich jak świerk, jodła czy modrzew. O ile bardzo młode sosny przypominają jeszcze "świąteczną choinkę", to u dorosłych osobników cecha ta stopniowo zanika, a na starość drzewa przyjmują nieregularne i czasami wyjątkowo malownicze kształty. Pień dorosłej sosny, choć na dużej wysokości, to jednak przeważnie dzieli się na grube i powykrzywiane konary, a mocno prześwitująca korona rzadko posiada wąsko-stożkowaty kształt; częściej jest ona rozłożysta, nieregularna i wysoko kopulasto sklepiona bez wyraźnego wierzchołka (przez co czasem wydaje się nieco parasolowata). Nieregularny pokrój nie jest jedynym wyróżnikiem sosny spośród innych drzew iglastych. Jej igły są zdecydowanie dłuższe niż u świerka, jodły czy modrzewia, a na dodatek promieniście otaczają gałązki, przez co te wydają się optycznie znacznie pogrubione. Igły wyrastają na krótkopędach parami, które u podstawy są owinięte błonkowatą osnówką. Nietypowo, a zarazem bardzo efektownie prezentuje się kora sosny zwyczajnej. Szarobrunatna, gruba i głęboko spękana na duże, podłużne tafle na dole pnia, w górnej jego części i na konarach przechodzi w rudopomarańczową i łuszczącą się cienkimi płatkami.

SREBRNIK

Srebrnikiem nazywany jest tak ze względu na charakterystyczne, srebrzyste owłosienie dolnej strony liści. Kwiaty złocistożólte złożone z 5 płatków, drobne. Kwitnie całe lato. Występuje na łąkach, przydrożach, piaszczystych i wilgotnych brzegach rzek. Ziele zbiera się w okresie kwitnienia, ścinając roślinę tuż nad ziemią. Surowiec po oczyszczeniu suszy się w cieniu, w przewiewnym miejscu. W Polsce rośnie dziko, na polanach, w lasach, pastwiskach, na torfowiskach. Kwitnie od maja do jesieni. Jest rośliną wieloletnią, łatwą do uprawy w ogrodzie. Surowcem zielarskim jest kłącze, czasem ziele zebrane w czasie kwitnienia .
Ziele zawiera flawonoidy, witaminę C, kwas bursztynowy, cholinę, histydynę, sole mineralne, gorycze, garbniki i inne związki. Duża zawartość garbników w pięciornku powoduje że zmniejsza on stany zapalne błon śluzowych, uszczelnia naczynia włosowate i działa przeciwbiegunkowo. Substancje przeciwutleniające jak, witamina C i kwercetyna chronią ściany naczyń krwionośnych i działają rozkurczowo na mięśnie gładkie układu oddechowego, pokarmowego i krwionośnego.

STOKROTKA POSPOLITA

Łodyga o wysokości do 20 cm, rozgałęziona tylko na dole. Liście wydłużone, o barwie ciemnozielonej, na długich ogonkach, porastają na dole łodygi. Liście pozbierane w różyczkę, o łopatkowatym kształcie, lekko karbowane. Kwiaty pozbierane w koszyczek, na zewnątrz znajdują się białe lub różowe kwiaty języczkowe żeńskie, w środku żółte, w rurkowym kształcie, obupłciowe. Kwitnienie od marca do listopada, nieraz także w zimie. Owoc w postaci niełupki w kolorze żółtobrunatnym.
Stokrotka usuwa kompleksy związane z intelektem, pomaga realnie ocenić siebie, odnaleźć swoje miejsce na ziemi. Chroni przed zarozumiałością, nasila życzliwość, obiektywizm. Magia miłosna wykorzystuje płatki, kwiatostany, cała naziemną część rośliny, by pomóc w dostrzeżeniu ukrytych zalet w drugim człowieku, nie pozwala zapomnieć o partnerze, sprzyja wierności, oddaniu, lojalności. Kwiatostany i cała naziemna część stokrotki pomaga pozbyć się poczucia niższości, obdarza wiarą w siebie, ujawnia wewnętrzne piękno, wzmacnia błyskotliwość intelektualną. Stokrotka uwalnia od fałszywych przyjaciół, przekonań, odcina od złych energii, ułatwia zakończenie niekorzystnych znajomości. Kwiatostany i liście można użyć, by pomóc rozwikłać zawiłości prawno-urzędowe, usunąć lęk przed ludźmi na stanowisku, a nawet sprawić, by zawierane umowy były uczciwe.

STORZAN BEZLISTNY

Storzan bezlistny to gatunek byliny z rodziny storczykowatych. Roślina bardzo rzadka. Jest tzw. rośliną saprofityczną, tj. korzystającą ze współżycia z grzybami Storzan wytwarza 1-8 kwiatów. Są koloru brązowego z fioletowymi i żółtymi elementami. Warżka posiada zwróconą do góry fioletową ostrogę. Na środkowej łatce warżki występują 4 szeregi czerwonych brodawek. Ani szypułka, ani zalążnia nie są skręcone. Kwitnie od lipca do sierpnia. Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Ma około 10 stanowisk na terenie całego kraju. Występuje nad Jeziorem Ostrzyckim na Pojezierzu Kaszubskim.

ŚWIECZNICA GRONIASTA

Świecznica groniasta to gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Pochodzi z Ameryki Północnej[2]. Uprawiana w wielu krajach, również w Polsce, jako roślina ozdobna i zielarska. Świecznica groniasta jest śliczną cienio- i wilgociolubną byliną. Ma duże, podzielone liście zebrane w kępy, które mają ok 1 m średnicy i wysokości. Łodygi kwiatowe są wysokie, dorastają do ok 2 m, lekko rozgałęzione, zakończone długimi kwiatostanami. Kwiaty białe i niezbyt przyjemnie pachną, ale na szczęście trzeba je wąchać by to poczuć, aromat się nie roznosi po ogrodzie. Łodygi kwiatowe nie są zbyt mocne, lubią się wykładać, trzeba je podwiązywać i to jest największą wadą tego gatunku.

ŚWIETLIK

Świetlik znany też jako ptasie oczka, złodziej mleczny lub świetlik lekarski - jest rośliną całoroczną. Można go spotkać w stanie naturalnym na terenie całego kraju (oraz w całej Europie). Rośnie na brzegach lasów, na wilgotnych łąkach i torfowiskach. Kwitnie od maja do października. Żyje półpasożytniczo na korzeniach innych roślin łąkowych. Jest charakterystyczny, ponieważ kwiaty na tle zieleni przypominają świeczki. Warto pamiętać, że wszystkie rodzaje świetlika występujące w naszym kraju mają podobne właściwości lecznicze. Powszechnie znane są walory lecznicze świetlika w alergicznych i bakteryjnych zapaleniach spojówek oczu. To działanie bierze się z tego, iż zawiera on aukubinę, która z kolei hamuje wydzielanie histaminy, co zmniejsza reakcje alergiczne. Ponadto garbniki i kwasy polifenolowe zawarte w świetliku mają właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne (niszczą wiele szczepów bakterii, m.in. gronkowce i paciorkowce), uszczelniają naczynia krwionośne oczu oraz zapobiegają krwawieniom z naczyń siatkówki.

SZAFRAN

Szafran to w istocie przyprawa w formie nitek krokusa lub w proszku. Nazwa przyprawy wywodzi się od arabsko-perskiego wyrazu az-zafaran, oznaczającego zarazem kolor „żółty”, jak i „nitkę”. Owe żółte nitki pozyskiwane są z pochodzących z Azji Mniejszej krokusów. Kwiaty krokusów rosną do wysokości 30-50 cm i wyrastają z bulwy przypominającej cebulę. Cenne pręciki kwiatu o fioletowych płatkach, są wyposażone w trzy słupki (żeńskie organy płciowe) w krwistym kolorze czerwonopomarańczowym. Właśnie te trzy cienkie znamiona są zbierane ręcznie, wczesnym rankiem, gdy kwiat się otwiera. Dla pozyskania 1 grama nitek szafranu potrzeba około 200 kwiatów. Znamiona są suszone, przy czym tracą do 80% swojej wagi. Najwcześniej można używać ich jako przyprawy czy barwnika w miesiąc po wysuszeniu. Sproszkowany szafran otrzymuje się po zmieleniu wysuszonych znamion. Dla wszystkich ludów znających i używających szafranu był on synonimem luksusu. Gdziekolwiek, kiedykolwiek i w jakiejkolwiek dziedzinie go nie używano (w kuchni, kosmetyce lub jako barwnik), zawsze robiono to z uwzględnieniem nierozerwalnego związku pomiędzy szafranem a pojęciem najwyższej jakości. Dlatego też w starożytnym Egipcie przysługiwał faraonom i kapłanom, składano go w ofierze bogom i wykorzystywano w kosmetyce, a w antycznej Grecji rozsypywano go w teatrze i wkładano do poduszek, na których spoczywali goście w czasie biesiady. Obok oryginalnej przyprawy istnieją na rynku także jej substytuty, przyrządzone z nagietka lekarskiego, krokosza barwierskiego lub suszonych glonów. Mimo pozornego podobieństwa, znacznie odbiegają one jakością od oryginału.

SZAKŁAK

Szakłak to krzew z rodziny szakłakowatych występujący w Europie. W Polsce rośnie w lasach i zaroślach. Wysoki do trzech metrów, z krótkimi kolcami, posiada eliptyczne liście o brzegach drobno piłkowanych. Kwiaty ma drobne zebrane w kwiatostany dające czarne, kuliste owoce o czterech pestkach. Surowcem leczniczym jest kora z młodych gałązek, zbierana wiosną oraz owoce zbierane w początkowej fazie dojrzewania. Kora szakłaku zawiera około 2% atrazwiązków, flawonoidy, garbniki i sole mineralne. Owoce zawierają niecały 1% antrazwiązków, cukry, flawonoidy oraz sole mineralne. Antrazwiązki znajdujące się w szakłaku mają działanie przeczyszczające i dlatego odwary z kory i owoców są stosowane do leczenia zaparć, szczególnie u osób starszych i otyłych. Nie należy ich stosować u kobiet ciężarnych lub w stanach zapalnych przewodu pokarmowego.

SZALOTKA

Jest to cebulowa roślina warzywna, która pochodzi prawdopodobnie z południowo-zachodniej Azji. Jest łagodna w smaku, a jej szczypior spożywany jest jako jarzyna. W Polsce uprawiana bardzo rzadko; zastępuje się ją cebulą dymką przeznaczoną do sadzenia. Liście szalotki są jadalne, cebula wykorzystywana jako przyprawa kuchenna; posiada właściwości lecznicze.

SZANTA

Szanta jest byliną o łodydze wzniesionej, gałęzistej, kanciastej i owłosionej. Osiąga od 30-50 cm wysokości. Liście okrągławojajowate, ogonkowe, nieco pomarszczone, brzegiem grubo i nierówno ząbkowane, od spodu pokryte szarym kutnerem. Kwiaty białe, drobne, dwuwargowe i zrosłopłatkowe, siedzące w szorstkich kielichach kwiatowych, a zebrane okółkowo w kątach, najczęściej szczątkowych, liści górnej części łodygi. Cała roślina, a szczególnie kwiaty szanty, jest bardzo podobna do jasnoty białej, lecz kwiaty tej ostatniej są znacznie większe, a liście ciemnozielone. Występuje w rozproszeniu na przydrożach, rumowiskach, na pastwiskach, ubogich łąkach i śmietnikach. Wymaga ziemi próchnicznej, zasobnej i pulchnej. Surowiec dla celów leczniczych uzyskuje się z uprawy.

SZAROTA BŁOTNA

Szarota błotna to gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny astrowatych. Jest dość pospolity na terenie całej Polski. Silnie wełniste filcowata roślina roczna wysokości 5-25 cm. Łodyga rozgałęziona od samego dołu; koszyczki skupione w węzełkowate główki. Stosunkowo liczna na wilgotnych polach, ugorach, aluwiach na niżu i w niższych położeniach górskich; u nas pospolita. Kwitnie od czerwca do września.

SZAROTKA

Szarotka alpejska to roślina trwała z rodziny złożonych (Compositae). Osiąga 3-20 cm wysokości. Prosta, pojedyncza, ulistniona łodyga oraz liście pokryte są grubym i gęstym filcem. U podstawy łodygi znajdują się liście odziomkowe zebrane w różyczkę. Kwiaty szarotki, umiejscowione na szczytach łodyg, zebrane są w koszyczki. Od spodu otoczone poziomo odstającymi liśćmi, pokrytymi gęściejszym białym filcem. Dzięki temu cały kwiat robi wrażenie pięknej, srebrzystopopielatej, aksamitnej gwiazdki.
Szarotka alpejska kwitnie od lipca do września. Ze względu na swój bardzo atrakcyjny wygląd oraz fakt, że po zerwaniu zachowuje go przez długie lata w niezmienionej postaci, szarotka alpejska stała się łakomym kąskiem dla zbieraczy oraz turystów. Z tego też powodu zaczęła zanikać na naturalnych stanowiskach. Aby temu zapobiec, rozpoczęto hodowlę tej rośliny w ogrodach, głównie w alpinariach. Jest najbardziej popularnym symbolem flory wysokogórskiej. Szarotka alpejska jest bardzo popularna w Alpach oraz innych górach Europy. W Polsce występuje w Tatrach i Karpatach Wschodnich, na stanowiskach wapiennych. W Polsce pod ochroną gatunkową.

SZARŁAT

Szarłat to jedna z najstarszych roślin użytkowych. Uprawiany jest już od 6 tys. lat. Obok kukurydzy, fasoli i ziemniaków był on podstawą diety starożytnych Inków i Azteków. Nasionami amarantusa płacono podatki, a figurki wypiekane z szarłatowej mąki składano w ofierze bogom. Nie spodobało się to europejskim misjonarzom, więc... na długie lata zakazano uprawy tej rośliny. Gdy naukowcy udowodnili ,że nasiona szarłatu są bardziej wartościowe niż pszenica, okrzyknięto roślinę zbożem XXI w., choć nie należy ona wcale do rodziny traw, jak żyto czy owies. Te jasno kremowe lub lekko brązowe nasiona zawierają do 18 proc. bardzo wartościowego łatwo przyswajalnego białka. Ponadto są bogate w lizynę i inne aminokwasy egzogenne, czyli takie, których organizm ludzki nie potrafi samodzielnie wytworzyć i musi pobierać z je zewnątrz. Nasiona szarłatu nie zawierają glutenu, dlatego zrobioną z nich kaszę lub mąkę mogą bezpiecznie jeść osoby chore na celiakię. Są natomiast bogatym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, które obniżają poziom "złego" cholesterolu, a przez to zmniejszają ryzyko chorób układu krążenia. Obecny w nasionach skwalen jest silnym antyoksydantem (amarantus ma go dziesięć razy więcej niż oliwa z oliwek) opóźniającym procesy starzenia się organizmu. To nie wszystko! Zawartość błonnika, który również kształtuje odpowiedni poziom cholesterolu oraz poprawia perystaltykę jelit i oczyszcza przewód pokarmowy, jest u szarłatu dwukrotnie wyższa niż w słynnych otrębach owsianych. Oprócz tego nasiona dostarczają witamin E i B, łatwo przyswajalnego żelaza oraz wapnia, magnezu, fosforu i potasu. Są przy tym wyjątkowo lekkostrawne. Jadalne sa także liście szarłatu bogate w karotenoidy, witaminę C i żelazo.

SZAŁWIA

(od łacińskiego słowa leczyć, ratować, zbawiać)

Chroni i pielęgnuje już istniejący związek, odświeża miłość.
Uważano, że ma nadprzyrodzone moce, chroni przed demonami.
Roślina wieloletnia (krzewinka), osiągająca 70 cm wysokości. Jest rozmnażana z nasion, które wysiewa się w marcu w mieszkaniu lub w kwietniu wprost do gruntu. Uprawa z rozsady daje silniejsze rośliny, z których wcześniej można zbierać surowic. Pierwszego zbioru dokonuje się jesienią, w następnych latach 2-3 krotnie w sezonie wegetacyjnym, zawsze w początkowej fazie kwitnienia. Szałwia kwitnie od maja do sierpnia (począwszy od drugiego, czasem trzeciego roku wegetacji), nasiona dojrzewają we wrześniu. Roślina ta wymaga słońca, żyznej, zasobnej w wapń i niezbyt wilgotnej gleby.

SZCZAW

Szczaw to gatunek rośliny z rodziny rdestowatych. Występuje w całej Europie i na większości obszaru Azji, w Afryce Północnej (Maroko) i w Australii. Rozprzestrzenił się wraz z europejskim osadnictwem w Ameryce Południowej i Afryce. W Polsce gatunek pospolity na całym obszarze (w górach po regiel dolny). Kwitnie od maja do czerwca. Nasiona rozsiewane są przez wiatr. Rośnie na glebach żyznych, bogatych w azot (roślina azotolubna). W Polsce pospolity na polanach, łąkach i przydrożach, spotykany jako chwast ruderalny. Liście zawierające kwas szczawiowy są jadalne i używane w kuchni do przyrządzania zup, sosów i sałatek. Surowcem zielarskim są liście. Herbatka ze szczawiu pomaga przy dolegliwościach wątroby i nerek. Naparem płucze się owrzodzoną jamę ustną, przemywa czyraki i trudno gojące zranienia. Zawiera szkodliwy dla zdrowia szczawian potasu jednowodny, który wiąże się z wapniem, tworząc nierozpuszczalny związek nieprzyswajalny przez organizm. Nie powinny go jeść osoby cierpiące na kamienie nerkowe, reumatyzm czy artretyzm.

SZCZAWIK ZAJĘCZY

Szczawik zajęczy to gatunek byliny z rodziny szczawikowatych (Oxalidaceae). Występuje niemal w całej Europie, na południe sięga po Hiszpanię, Włochy, Półwysep Bałkański i południową część Rosji. Występuje również na Kaukazie, Syberii, w Japonii oraz w Ameryce Północnej i Południowej. Jest pospolity na terenie całej Polski i w niższych położeniach górskich. Występuje w cienistych lasach liściastych i szpilkowych oraz w zaroślach. Jest rośliną kwasolubną, cieniolubną i przystosowaną do środowiska wilgotnego. Listki szczawika w nocy i przy niepogodzie stulają się. Zjawisko to zwane jest "snem roślin" i przyczynia się do regulacji wyparowywania wody przez roślinę. Dawniej używany był również do farbowania tkanin, jako środek czyszczący, a także wytwarzano z niego kwas mrówkowy.
Używany był dawniej w lecznictwie jako odtrutka przy zatruciach arsenem i rtęcią, przy zaburzeniach menstruacji u kobiet oraz do leczenia krzywicy i miażdżycy.

SZKARŁATKA

Szkarłatka amerykańska to gatunek rośliny należący do rodziny szkarłatkowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie występuje w jej wschodniej, zachodniej i środkowej części oraz na obszarze Meksyku. W swojej ojczyźnie uważana bywa za chwast. W Polsce znajduje się w kolekcji niektórych ogrodów botanicznych, bywa też uprawiana przez hobbystów jako rzadko spotykana tutaj roślina ozdobna. Kwitnie w od czerwca do sierpnia. Cała roślina w stanie surowym jest lekko trująca. U małych dzieci nawet po spożyciu niedużej ilości owoców mogą nastąpić wymioty, biegunki, zawroty głowy i skurcze mięśni.

SŁONECZNIK

Słonecznik jest roślina jednoroczną tworzącą dużą bryłę korzeniową. Ma wzniesioną, zdrewniałą łodygę wysokości do 3 metrów, duże, sercowate i szorstkie liście, kwiaty zebrane w dużych, ciężkich koszyczkach zwisających w dół. Kwiaty brzeżne języczkowe, żółte, wewnętrzne rurkowe białe. Owocem jest niełupka składająca się ze skórzastej owocni i nasienia. Do celów leczniczych wyrywa się i suszy kwiaty języczkowe. Zawierają one alkohole i saponozydy trójterpenowe, flawonoidy, karatenoidy, cholinę, gorycze, węglowodany i sole mineralne. W medycynie ludowej słonecznik był niegdyś stosowany do leczenia malarii. Obecnie stosowany jest dosyć rzadko jako lek przeciwgorączkowy, przy przeziębieniach, grypie, anginie i stanach zapalnych górnych dróg oddechowych. Odwar z kwiatów pobudza apetyt, ułatwia trawienie i przyswajanie pokarmów. Zewnętrznie może być używany do leczenia wylewów i uszkodzeń skóry wywołanych stłuczeniami lub innymi urazami.