WALERIANA

Waleriana to gatunek zbiorowy obejmujący kilka do kilkunastu (lub kilkudziesięciu zależnie od autora) gatunków (podgatunków) o podobnym działaniu leczniczym. Nazwy zwyczajowe: waleriana, baldrian, biedrzan (Pomorze), biełdrzan (Śląsk), kocia trawa, odolan, stoniebo. W naturze (bylina), jako uprawna dwuletnia. Występuje w całej Eurazji z wyjątkiem stref arktycznych i pustynnych. Uprawiany i dziczejący w Ameryce Północnej. W Polsce pospolity. Kiedy przyjmiesz walerianę wewnętrznie unikaj jazdy samochodem .

WANILIA

Aromatyczna wanilia (Vanilla planifolia) należy do wielkiej rodziny roślin storczykowatych (Orchidaceae), wśród których spotyka się wiele oryginalnych i pięknie pachnących kwiatów – storczyków. Wanilię można spotkać jeszcze dziś rosnącą dziko na obrzeżach tropikalnych lasów południowo-wschodniego Meksyku.
Jest dużym, silnie rosnącym pnączem o długiej, mięsistej łodydze pokrytej dość grubymi i również mięsistymi liśćmi. Między poszczególnymi liśćmi wyrastają także tzw. korzenie czepne, za pomocą których wędruje ona ku słońcu po pniach drzew. Bardzo efektowne, białawozielone, grzbieciste kwiaty zakwitają w kątach liści zebrane w wielokwiatowe grona. Kwiaty otwierają się tylko na kilka godzin przed południem i jeśli w tym czasie nie zostaną zapylone przez owady lub kolibry – opadają. Owocem wanilii jest torebka w kształcie wydłużonego, zaostrzonego na końcu strąka o ciemnobrunatnej, bruzdkowanej powierzchni i prawie czarnym miąższu wypełnionym bardzo drobnymi nasionami.
Owoce zbiera się przed całkowitym dojrzewaniem, kiedy zaczynają żółknąć. Świeże owoce są bezwonne a niepowtarzalny, intensywny zapach wanilii powstaje dopiero po odpowiedniej fermentacji i suszeniu.
Przy suchej metodzie fermentacji stosowanej w Meksyku, owoce rozkłada się na matach, aby zwiędły, po czym wystawia się je na słońce, a na noc zawija się w maty lub koce i umieszcza w ogrzanych skrzyniach w celu zaparzenia. Zabieg ten, powtarza się kolejno przez szereg tygodni, aż owoce będą lśniące, nabiorą ciemnobrązowego zabarwienia i uzyskają przyjemny, właściwy im zapach.
Na wyspie Reunion i na Madagaskarze owoce wanilii zanurza się z kolei na kilkanaście sekund we wrzątku, po czym wyciera i zawija w koce, utrzymując w cieple od 2 do 8 tygodni. Kiedy odpowiednio zbrunatnieją i nabiorą właściwego zapachu, dosusza się je w cieniu, lekko naciera oliwą i sortuje według wielkości. Po wysuszeniu wiąże się je w pęczki, zawija w cynfolię i pakuje w skrzynie.
Już w bardzo odległych czasach ludy zamieszkujące Amerykę Środkową i Południową, zwłaszcza indiańskie plemiona Azteków i Tolteków znały i wysoko ceniły wanilię jako wonną przyprawę do ulubionego przez nich napoju z rosnącego tam również kakaowca. Określano go nazwą „chochoatl” i był to właściwie prototyp współczesnej czekolady. Dla Indian wanilia była nie tylko przyprawą, ale także dość wszechstronnym lekiem. Wierzyli, że wzmacnia serce, przegania wszelkie lęki i niepokoje oraz dodaje sił.

WĄTROBIANE ZIELE

Wątrobiane ziele nazywane w Polsce przylaszczką pospolitą to gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych. Występuje na terenie niemal całej Europy oraz na Dalekim Wschodzie. W Polsce tylko lokalnie jest rzadsza lub całkiem jej brak, poza tym należy do dość rozpowszechnionych gatunków w żyznych lasach liściastych. W wielu krajach jest uprawiana jako roślina ozdobna, w przeszłości była także stosowana jako roślina lecznicza. By ustrzec dzikie populacje przed zniszczeniem w związku ze zrywaniem kwiatów i wykopywaniem roślin, przylaszczka została objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Naukową nazwę zawdzięcza kształtowi liści kojarzących się z płatami wątroby (łac. hepar – wątroba).

WAWRZYN

Wawrzyn to rodzaj z rodziny wawrzynowatych, 2 gatunki drzew lub krzewów rosnące w obszarze śródziemnomorskim, na Maderze, Azorach i Wyspach Kanaryjskich. Wawrzyn szlachetny (Laurus nobilis) pochodzący z Azji Mniejszej, już w starożytności był szeroko rozpowszechniony w uprawie w całym rejonie śródziemnomorskim, dzisiejsze stanowiska w tych krajach są pozostałością dawnych upraw.
Wieniec z wawrzynu był symbolem sławy oraz bohaterstwa i honorowano nim ludzi szczególnie zasłużonych. Suszone liście wawrzynu, popularnie zwane liśćmi bobkowymi lub liśćmi laurowymi, stosowane są jako przyprawa kuchenna. Olejki pozyskiwane z owoców wykorzystywane są w przemyśle perfumeryjnym. W krajach śródziemnomorskich wawrzyn jest popularną rośliną ozdobną, stosowaną często na cięte żywopłoty, natomiast w Polsce czasem uprawiany jest jako roślina doniczkowa.

WERBENA

Dla Gallów była świętym zielem, sporządzano z niej napoje miłosne.
W XVII wieku tak o niej pisano:...”gdyby ktoś chciał chuci cielesnej dogodzić to ziele większej pożądliwości doda.”...
Werbena jest poświęcona Bogini Wenus stosowano ja do upiększających kąpieli.
W naszym klimacie werbena jest kwiatem jednorocznym. Występuje jako odmiana z pędami zwieszającymi się, jak i rosnącymi prosto do góry, a także wysokopienna. Werbena wytrzymuje stosunkowo niskie temperatury, jednak nie jest mrozoodporna. Odmiany o wzniesionych łodygach sadzi się na rabatach, jako rośliny obwódkowe. Znakomicie nadają się także do obsadzania mis, pojemników, skrzynek balkonowych. Odmiany zwisające najlepiej prezentują się w wiszących koszach lub w skrzynkach balkonowych. Werbeny lubią ziemię próchniczną i regularnego podlewania i zasilania. Należy także usuwać przekwitłe kwiatostany oraz suche łodygi. Kwiaty te rozmnażane są z nasion, jednak najkorzystniej jest nabyć gotowe sadzonki.

WIĄZ

Rodzaj drzew, rzadziej krzewów z rodziny wiązowatych (Ulmaceae), obejmujący ok. 25 gatunków. Występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Drewno wiązów jest ciężkie i twarde, odporne na gnicie. Używane jest w meblarstwie a także do budowy łodzi. Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne w parkach, lub w uprawie skarlającej (bonsai) jako rośliny pokojowe. Najstarszym (400 lat) i najgrubszym (320 cm obwodu pierśnicy) wiązem w Polsce był wiąz górski "Beskidnik" rosnący na przedmieściach Iwli nad rzeką Iwelką. Obumarł w ostatnich latach wskutek grafiozy (naczyniowej choroby wiązów). Był pomnikiem przyrody.

WIERZBA

Wierzba to rodzaj drzew, krzewów lub płożących krzewinek z rodziny wierzbowatych. Na półkuli północnej (Eurazja i Ameryka Północna) występuje ponad 300 gatunków tego rodzaju, w Ameryce Południowej – kilka. W Polsce dziko rośnie około 30 gatunków (ich liczba jest różna, zależnie od ujęcia taksonomicznego), ponadto wiele gatunków jest uprawianych (głównie jako rośliny ozdobne). W Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową są: wierzba lapońska i wierzba borówkolistna. Roślina ozdobna – dekoracyjna ze względu na pokrój i efektowne zabarwienie bezlistnych pędów lub ich powyginaną lub staśmioną formę, także ze względu na kwiaty. Roślina lecznicza – kora wierzby zawiera kwas salicylowy. Szybkorosnące gatunki wierzby znajdują zastosowanie jako naturalny materiał opałowy.

WILCZOMLECZ

Wilczomlecz to rodzaj roślin z rodziny wilczomleczowatych, liczący około 1600-2000 gatunków. Zamieszkuje cieplejsze strefy całego świata, szczególnie licznie w Afryce. W Europie występuje dziko ok. 100 gatunków, w Polsce ponad 20. Rośliny trujące. Wszystkie gatunki wytwarzają biały, ostry i trujący sok mleczny (zawiera kwas euforbinowy, euforbinę, związki cyjanogenne), który może spowodować zapalenia skóry, pęcherze i owrzodzenia, a sok niektórych gatunków po dostaniu się do oka może powodować czasową ślepotę

WILEC PRZECZYSZCZAJĄCY

Wilec przeczyszczający to gatunek byliny z rodziny powojowatych występującej pierwotnie na zboczach meksykańskich gór na wysokości 1200–2400 m. W uprawie w strefie międzyzwrotnikowej: na Jamajce, w Afryce, w Indiach, na Cejlonie. bulwy (znane w farmakopeach jako Tubera Jalape lub nieściśle Radix Jalape) zawierają żywicę jalapową, która jest silnym środkiem przeczyszczającym. Do celów leczniczych nadają się korzenie 3-letnie i starsze.

WINOGRONO

Winogrono to rodzaj pnączy z wąsami czepnymi z rodziny winoroślowatych, obejmujący około 60 gatunków. Jest ich znacznie więcej; sami Amerykanie (tylko USA, nie obie Ameryki) doliczyli się u siebie kilkudziesięciu gatunków winoroślowatych; pewna ich część została "spożytkowana" w postaci krzyżówek międzygatunkowych, dzięki którym uprawa winorośli w ostatnich dziesięcioleciach rozszerzyła się znacznie na terenach, gdzie wcześniejsze próby uprawy Vitis vinifera kończyły się niepowodzeniem. Chodzi tu głównie o obszary o chłodniejszym klimacie (w tym Polska, a nawet część Skandynawii), na których konieczna jest wyższa odporność mrozowa, a krótszy okres wegetacyjny i mniejsze nasłonecznienie preferują krzyżówki o odpowiednich cechach. Są to przede wszystkim odmiany wczesne i bardzo wczesne, zdolne wykształcić owoce i doprowadzić je do stanu dojrzałości w krótszym okresie. Rzutuje to zapewne na wydajność, lecz nie przekreśla celowości ekonomicznej.

WIŚNIA

Wiśnia to rodzaj roślin należący do rodziny różowatych (Rosaceae). Występuje w około 60 gatunkach w strefie umiarkowanej półkuli północnej, głównie we wschodniej Azji. W Polsce w stanie naturalnym występują tylko dwa gatunki wiśni: wiśnia karłowata, rosnąca na wyżynach południowych, prawnie chroniona, oraz czereśnia ptasia, zwana trześnią. Smaczne owoce znajdują zastosowanie w kuchni. Z wiśni robi się także nalewkę – wiśniówkę. Pierwsze wzmianki o uprawie wiśni pochodzą sprzed ok. 2500 lat. Jako pierwsi w Europie zaczęli je uprawiać Grecy; miało to miejsce około 300 r.p.n.e. Drzewa te zyskały dużą popularność wśród Rzymian, którzy ok. 100 r.p.n.e. sprowadzili je do Brytanii. Obecnie roczna światowa produkcja wiśni wynosi około miliona ton. Ale wiśnie to również popularne rośliny ozdobne. Wiosną duży walor dekoracyjny posiadają ich licznie tworzone śnieżnobiałe kwiaty, latem i jesienią kolorem zachwycają błyszcząco ciemnoczerwone owoce, jesienią zaś atrakcyjnie przebarwiające się liście.

WROTYCZ

Wrotycz pospolity charakteryzuje się długą historią swojego użycia w medycynie ludowej. To silnie aromatycznie zioło, które osiąga wysokość około 90cm, pochodzi z Europy. Jest również kultywowane w Ameryce Północnej. Suszone liście i kwiaty wrotycza pospolitego znalazły zastosowanie w różnego rodzaju herbatkach i naparach. Wrotycz pospolity dzięki swoim właściwościom przeciwrobacznym jest stosowany w celu pozbycia się robaków z organizmu. Wrotycz pospolity działa jako tonik, jest środkiem pobudzającym i wywołującym miesiączkę. Zioło to stosuje się jako przyprawę do ciast i budyniów (jadanych zwłaszcza podczas Świąt Wielkanocnych). Wrotycz pospolity zyskał reputację jako środek odstraszający owady, szczególnie muchy. W przeszłości Wrotycz pospolity był stosowany jako środek wiatropędny. Dzięki tej właściwości pomagał w trawieniu. W dzisiejszych czasach, w związku z możliwością toksyczną, Wrotycz pospolity nie jest zbyt często używany. Kiedy zioło to jest używane, jego głównym zadaniem jest pozbycie sie robaków z organizmu oraz pomoc w wywołaniu krwawienia miesiączkowego. Wrotycz pospolity może być zastosowany zewnętrznie do walki ze świerzbem, pchłami oraz wszami. Ale nawet zewnętrzne zastosowanie tego zioła niesie ze sobą ryzyko toksyczności, dlatego ostrożność powinna być zachowana.

WRZOS

Wrzos zwyczajny, wrzos pospolity, jedyny gatunek (monotypowy) rośliny wieloletniej z rodzaju wrzos, należącego do rodziny wrzosowatych (Ericaceae Juss.). Występuje w Europie, północnej Azji, północnej Afryce i w Azji Mniejszej. Jest pospolity na terenie całej Polski. Działanie : przeciwzapalne, moczopędne, przeciwreumatyczne i uspokajające. Stosuje się je przy schorzeniach dróg moczowych, chorobach nerek i przewodu pokarmowego oraz pomocniczo przy chorobach reumatycznych, chorobach wątroby i bezsenności. Miód wrzosowy należy do najlepszych miodów kwiatowych, ma konsystencję galaretowatą i jest trudny do odwirowania z plastrów. Znalazł zastosowanie głównie w leczeniu prostaty. W stanie płynnym ma zabarwienie czerwonobrunatne i konsystencje galaretowatą. Ma też silny aromat i charakterystyczny ostry słodko-gorzki smak. Z jednego hektara wrzosowiska pszczoły mogą zebrać nawet 200 kg miodu. Wrzos jest rośliną ozdobną. Odmiany ozdobne stosuje się w urządzaniu terenów zielonych. Szczególnie nadaje się na obrzeża rabat, do ogrodów skalnych. Jest też doskonałą rośliną okrywową

WYKA

Wyka to rodzaj roślin zielnych należący do rodziny bobowatych. Rodzaj liczy ok. 200 gatunków występujących w większości na półkuli północnej, w strefie klimatu umiarkowanego. Należy do niego ok. 140 gatunków. Wiele gatunków to rośliny uprawne, w tym pastewne. Rośliny jednoroczne i byliny. Rośliny z tego rodzaju mają charakterystyczne parzystopierzaste liście, opatrzone wąsami czepnymi (wyjątkiem jest bób Vicia faba). Kwiaty drobne, motylkowe, wąsko otwarte i zebrane w kłosy lub grona wyrastające z kątów liści. Owocem jest strąk.

YERBA MATE

Yerba Mate to wysuszone, zmielone liście ostrokrzewu paragwajskiego, niekiedy również świeże, przygotowane do robienia naparu popularnego głównie w krajach Ameryki Południowej (Argentynie, Paragwaju, Urugwaju, Brazylii), także w niektórych krajach Bliskiego Wschodu, głównie w Syrii i Libanie. Nazwa yerba mate, wymyślona najprawdopodobniej przez jezuitów, pochodzi od przekształconego łacińskiego słowa herba – zioło i mati co w języku keczua oznacza tykwę, w której parzy się zioło. Indiańska nazwa naparu to caá. Zawartość kofeiny jest inna w różnych gatunkach yerby. Waha się ona od 0,7 do 2 procent. Legenda głosi, że Boginie Księżyca i Chmury przybyły zwiedzić Ziemię. Znalazły tam jaguara, który chciał je zaatakować. Zostały jednak uratowane przez starca, który w podzięce dostał nowy rodzaj rośliny, z którego może przygotować „napar przyjaźni”. Wykazano, iż yerba mate ma działanie obniżające cholesterol, ochronne wobec komórek wątroby, stymulujące ośrodkowy układ nerwowy, moczopędne i korzystne wobec układu sercowo-naczyniowego. Stosowanie yerba mate sugeruje się w leczeniu otyłości. Yerba mate chroni DNA przed oksydacją i wywołaną in vitro lipoperoksydacją cząsteczek LDL oraz ma silne zdolności antyoksydacyjne. W badaniu na szczurach wykazano ochronny wpływ yerba mate przed otyłością indukowaną wysokotłuszczową dietą.